Miejski Plan Adaptacji do zmian klimatu dla Miasta Racibórz. Jakie są wyniki diagnozy?

Zmiany klimatu coraz silniej wpływają na funkcjonowanie miast, warunki życia mieszkańców oraz bezpieczeństwo infrastruktury. Koniecznością staje się szybka adaptacja do skutków zmian klimatu czyli podejmowanie działań ograniczających wpływ na gospodarkę, społeczeństwo oraz środowisko.

Adaptacja to proces przystosowywania się do ekstremalnych zjawisk pogodowych i ich skutków (burze, deszcze nawalne, powodzie, upały, susze, silny wiatr). Opiera się ona na świadomości, że niezależnie od starań  i podejmowanych działań mających na celu łagodzenie zmian klimatu, ekstremalne zjawiska klimatyczne i ich skutki nadal będą coraz większym zagrożeniem. Realizowana jest poprzez działania adaptacyjne, o różnym charakterze i formie, których celem jest zwiększenie odporności miasta na skutki ekstremalnych zagrożeń pogodowych, jak i wykorzystanie szans związanych ze zmianą lokalnego klimatu.

Odpowiedzią Raciborza na te wyzwania jest przystąpienie do opracowania Miejskiego Planu Adaptacji do zmian klimatu (MPA) – dokumentu strategicznego, który wskazuje, w jaki sposób miasto może ograniczać negatywne skutki zmian klimatu i jednocześnie rozwijać się w sposób bezpieczny i zrównoważony.

Pierwszym i kluczowym etapem prac nad MPA jest diagnoza, oparta na analizach klimatycznych, hydrologicznych, przestrzennych i społecznych. Jej celem jest rozpoznanie zagrożeń klimatycznych, określenie wrażliwości i podatności miasta oraz ocena jego potencjału adaptacyjnego.

Jakie są główne zagrożenia klimatyczne i ich skutki w Raciborzu?

Analizy wykonane przez ekspertów IETU na potrzeby MPA pozwoliły jednoznacznie określić, z jakimi wyzwaniami klimatycznymi Racibórz mierzy się obecnie i będzie mierzył się w kolejnych latach.

Przeprowadzone analizy potwierdziły, że Racibórz znajduje się pod rosnącym wpływem zmian klimatu. Do najważniejszych zidentyfikowanych zagrożeń należą:

• ciągły wzrost średniej rocznej temperatury powietrza,
• coraz częstsze występowanie dni gorących, dni upalnych i fal upałów,
• zjawisko miejskiej wyspy ciepła, szczególnie widoczne na obszarach o wysokim stopniu uszczelnienia terenu,
• krótkotrwałe, ale bardzo intensywne opady deszczu, prowadzące do lokalnych podtopień i tzw. powodzi błyskawicznych,
• zagrożenie wezbraniami i powodziami od strony Odry oraz mniejszych cieków wodnych.

Zjawiska te w coraz większym stopniu oddziałują na zdrowie mieszkańców, gospodarkę wodną, stan infrastruktury technicznej oraz codzienne funkcjonowanie miasta.

Gdzie, kto i co może ucierpieć podczas opadów, upałów, suszy?

Wrażliwość miasta na skutki zmian klimatu określa stopień, w jakim poszczególne elementy systemu miejskiego (infrastruktura, mieszkańcy, gospodarka) podlegają negatywnym wpływom ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak fale upałów, powodzie czy susze. Poziom tej wrażliwości zależy m.in. od struktury przestrzennej, gęstości zabudowy, ilości zieleni, stanu infrastruktury technicznej, struktury demograficznej.

W Raciborzu wysoka wrażliwość dotyczy m.in. obszarów o zwartej zabudowie i znacznym udziale powierzchni nieprzepuszczalnych, na których obserwuje się intensywne przegrzewanie przestrzeni oraz szybki spływ wód opadowych.

Wśród mieszkańców szczególnie narażone są grupy wrażliwe, takie jak seniorzy, dzieci, osoby przewlekle chore, osoby z niepełnosprawnościami oraz kobiety w ciąży. Skutki fal upałów, podtopień czy przerw w dostawach energii mają bezpośredni wpływ na zdrowie fizyczne i psychiczne oraz bezpieczeństwo społeczności.

W jakim stopniu miasto i jego mieszkańcy są przygotowani do działań adaptacyjnych?

Racibórz posiada istotne zasoby, które mogą być wykorzystane do ograniczania skutków zmian klimatu i zwiększania bezpieczeństwa mieszkańców.

Potencjał adaptacyjny miasta oznacza jego zdolność do reagowania na zmiany klimatu oraz minimalizowania ich negatywnych skutków. Zdolność ta zależy jest od zasobów instytucjonalnych, finansowych, infrastrukturalnych oraz od kapitału społecznego.

Analizy wykazały, że Racibórz dysponuje istotnymi atutami w tym zakresie. Do nich należy zaliczyć:

• dobre przygotowanie służb miejskich;
• funkcjonujące mechanizmy informowania i ostrzegania mieszkańców;
• rozwiniętą infrastrukturę techniczną, w tym suchy zbiornik przeciwpowodziowy Racibórz Dolny, który znacząco ogranicza ryzyko powodzi rzecznej oraz polder Buków.

Na poziomie średnim oceniono m.in. możliwości finansowe miasta, kapitał społeczny, system ochrony i rozwoju zieleni oraz innowacyjność. Oznacza to, że Racibórz posiada solidne podstawy do wzmacniania swojej odporności, jednak wymaga to działań zaplanowanych w sposób długofalowy i spójny.

Czym jest podatność na zmiany klimatu?

Podatność na skutki zmian klimatu określa, w jakim stopniu miasto czyli jego zabudowa, infrastruktura techniczna, komunikacja, usługi, społeczeństwo itd. nie są zdolne do reagowania na negatywne zjawiska pogodowe i ich skutki, takie jak opady, powodzie czy fale upałów, susze. Wysoka podatność oznacza katastrofalne skutki i brak zdolności adaptacyjnych, średnia – znaczące zakłócenia, umiarkowaną zdolność do adaptacji a niska – odporność i możliwość szybkiego przystosowania. Innymi słowy ocena podatności pozwala wskazać te elementy i obszary funkcjonowania miasta, które w największym stopniu wymagają działań adaptacyjnych.

W Raciborzu najwyższą podatność stwierdzono w obszarze zdrowia publicznego oraz gospodarki wodnej co wynika zarówno z wrażliwości infrastruktury placówek medycznych i opiekuńczych, jak i struktury demograficznej mieszkańców. W związku z tym działania adaptacyjne w tym zakresie powinny być traktowane priorytetowo.

Sektory takie jak transport, energetyka, dziedzictwo kulturowe i rolnictwo wykazują podatność średnią. Zabudowa mieszkaniowa, budynki publiczne, przemysł i usługi charakteryzują się podatnością średnią z tendencją do wysokiej. Z kolei zasoby przyrodnicze miasta, w tym zieleń miejska i różnorodność biologiczna, cechują się niską podatnością, choć w związku z suszami i stresem wodnym zauważalny jest stopniowy jej wzrost.

Dlaczego diagnoza jest tak ważna?

Rzetelna diagnoza stanowi podstawę podejmowania decyzji dotyczących zapewnienia bezpieczeństwa mieszkańcom oraz dalszego rozwoju miasta w warunkach zmieniającego się klimatu.

Wyniki diagnozy stanowią podstawę do zaplanowania działań adaptacyjnych, które będą adekwatne do lokalnych warunków Raciborza. Pozwalają one wskazać obszary i sektory wymagające priorytetowych działań oraz dobrać rozwiązania zwiększające odporność miasta na zmiany klimatu.

Kolejnym etapem prac nad Miejskim Planem Adaptacji jest wspólne wypracowanie konkretnych działań – inwestycyjnych, organizacyjnych i edukacyjnych – we współpracy z mieszkańcami i interesariuszami. To właśnie połączenie wiedzy eksperckiej z doświadczeniem lokalnym stanowi fundament skutecznej adaptacji Raciborza do zmieniających się warunków klimatycznych.

#FunduszeUE

#FunduszeEuropejskie